وقتی نوزاد زودتر از موعد به دنیا می‌آید، والدین معمولا با چندین آزمایش و ویزیت روبه‌رو می‌شوند. در میان آن‌ها، غربالگری شنوایی نوزادان ممکن است ساده به نظر برسد، اما نتیجه‌اش برای برنامه پیگیری رشد کودک مهم است. پرسش اصلی این است که آیا باید تا رسیدن نوزاد به سن بارداری کامل صبر کرد یا تست را پیش از ترخیص انجام داد؟ پاسخ به وضعیت پزشکی نوزاد و برنامه بخش مراقبت‌های ویژه بستگی دارد. اصل کلی این است که غربالگری در زمانی انجام شود که نوزاد از نظر پزشکی پایدار است، ترجیحا پیش از ترخیص؛ اگر انجام آن به تعویق افتاد، زمان پیگیری باید در برنامه والدین ثبت شود.
چرا شنوایی نوزاد نارس باید پیگیری شود؟
نارس بودن به‌تنهایی به معنی کم‌شنوایی نیست. بااین‌حال، نوزادی که مدتی در بخش مراقبت‌های ویژه بستری بوده ممکن است عوامل خطر دیگری هم داشته باشد؛ از جمله برخی بیماری‌ها، درمان‌ها یا شرایطی که نیاز به مراقبت طولانی ایجاد کرده‌اند. همچنین برخی مشکلات شنوایی پس از یک نتیجه اولیه طبیعی آشکار می‌شوند. به همین دلیل، «قبول شدن» در غربالگری پایان قطعی پیگیری برای همه نوزادان نارس نیست. متخصص کودکان و شنوایی‌شناس با توجه به شرح حال، مدت بستری و نتیجه آزمون مشخص می‌کنند که آیا ارزیابی دیگری لازم است یا خیر.
غربالگری یک آزمون کوتاه برای جدا کردن نوزادانی است که به بررسی بیشتر نیاز دارند. این آزمون، تشخیص نهایی نوع و مقدار کم‌شنوایی نیست. برعکس، نتیجه «ارجاع» یا «نیاز به تکرار» هم به معنی ناشنوایی قطعی نیست. وضعیت گوش میانی، آرام نبودن نوزاد یا شرایط محیط آزمون می‌تواند بر نتیجه اثر بگذارد. آنچه اهمیت دارد، تکمیل مسیر پیگیری در زمان مناسب است؛ نه قضاوت بر اساس یک برگه نتیجه.
بهترین زمان تست شنوایی نوزاد نارس
راهنما‌های غربالگری نوزادان توصیه می‌کنند همه نوزادان پیش از ترخیص و حداکثر تا یک‌ماهگی غربالگری شنوایی شوند. برای نوزادی که در بخش مراقبت‌های ویژه است، زمان دقیق اجرا ممکن است به پایداری پزشکی او وابسته باشد. اگر بستری طولانی است یا تجهیزات درمانی انجام آزمون را دشوار می‌کنند، تیم درمانی باید زمان مناسب را تعیین کند. بنابراین هیچ سن اصلاح‌شده یا تعداد هفته بارداری ثابتی وجود ندارد که والدین بتوانند بدون توجه به وضعیت نوزاد برای همه موارد به کار ببرند.
پیش از ترخیص بپرسید آیا هر دو گوش غربالگری شده‌اند، چه روشی به کار رفته، نتیجه هر گوش چه بوده و آیا نوبت بعدی لازم است. اگر تست در بیمارستان انجام نشده است، آن را به یک کار «برای بعدا» تبدیل نکنید. تاریخ مراجعه را همان زمان مشخص کنید و گزارش بخش مراقبت‌های ویژه را همراه ببرید. برای تست شنوایی نوزادان در ساری می‌توانید به آوا اودیولوژی مراجعه کنید و پیش از مراجعه، شرایط پزشکی نوزاد را با مرکز در میان بگذارید.
OAE و AABR چه تفاوتی دارند؟
در آزمون OAE، یک پروب کوچک در ورودی گوش قرار می‌گیرد و پاسخ گوش داخلی به صدا بررسی می‌شود. در AABR، علاوه بر ارایه صدا از راه گوشی، پاسخ مسیر شنوایی با الکترود‌های سطحی ثبت می‌شود. این الکترود‌ها روی پوست قرار می‌گیرند و آزمون جراحی یا تزریق نیست. انتخاب روش برای نوزاد نارس به شرایط او و پروتکل مرکز بستگی دارد. در نوزادانی که در مراقبت‌های ویژه بستری بوده‌اند، AABR اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا بررسی OAE به‌تنهایی ممکن است همه مشکلات مربوط به مسیر عصبی شنوایی را نشان ندهد.
آرام بودن نوزاد به ثبت پاسخ کمک می‌کند. بسیاری از نوزادان هنگام آزمون خواب هستند. اگر به دلیل وضعیت پزشکی یا بی‌قراری آزمون کامل نشد، تیم درمان باید توضیح دهد نتیجه «انجام‌نشده» با «طبیعی» یا «غیرطبیعی» تفاوت دارد. با مراحل شنوایی‌سنجی نوزاد آشنا شوید؛ برنامه نوزاد بستری ممکن است با مسیر نوزاد سالم ترخیص‌شده متفاوت باشد.
اگر نوزاد در تست اول پاسخ نداد چه کنیم؟
اول گزارش کتبی را نگه دارید و بررسی کنید نتیجه مربوط به یک گوش است یا هر دو گوش. سپس طبق برنامه‌ای که بیمارستان یا شنوایی‌شناس داده، برای تکرار غربالگری یا ارزیابی تشخیصی مراجعه کنید. تکرار بی‌برنامه و پی‌درپی آزمون جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرد. اگر نوزاد غربالگری را پشت سر نگذاشت، راهنما‌های تشخیص زودهنگام بر تکمیل ارزیابی شنوایی تا سه‌ماهگی و، در صورت تایید کم‌شنوایی، شروع مداخله مناسب تا شش‌ماهگی تاکید دارند. این زمان‌ها هدف‌های پیگیری‌اند؛ تیم کودک ممکن است بر اساس وضعیت او برنامه دقیق‌تری بدهد.
در جلسه پیگیری، مدارک ترخیص، نتیجه هر بار غربالگری، اطلاعات مربوط به بستری و دارو‌های دریافت‌شده را همراه داشته باشید. اگر والدین متوجه واکنش کم به صدا شوند، حتی با نتیجه قبلی طبیعی، باید موضوع را مطرح کنند. رشد پاسخ به صدا و مهارت‌های ارتباطی در ماه‌های بعد نیز بخش مهمی از مراقبت است. شناخت علایم کم‌شنوایی در نوزادان و کودکان کمک می‌کند بدانید چه تغییراتی را باید با متخصص در میان بگذارید؛ مشاهده یک علامت به‌تنهایی تشخیص محسوب نمی‌شود.
اگر نتیجه اولیه طبیعی بود، پیگیری تمام می‌شود؟
برای بسیاری از نوزادان، نتیجه طبیعی خبر خوبی است. اما نوزادی که بیش از پنج روز در بخش مراقبت‌های ویژه بستری بوده، در گروهی قرار می‌گیرد که ممکن است به پایش بعدی نیاز داشته باشد. نوع و زمان این پایش برای همه یکسان نیست. سابقه خانوادگی، مشکلات همراه، نتیجه معاینه کودک و نگرانی والدین در تصمیم موثرند. از پزشک و شنوایی‌شناس بخواهید برنامه را به زبان ساده و ترجیحا مکتوب توضیح دهند: چه علامتی را باید زیر نظر بگیرید، چه زمانی مراجعه کنید و چه کسی مسوول ارجاع است.
پیگیری شنوایی فقط برای یافتن مشکل نیست؛ به خانواده اطمینان می‌دهد که فرصت‌های رشد گفتار و ارتباط کودک از دست نمی‌رود. اگر مشکل شنوایی تایید شود، اقدام مناسب ممکن است از پایش و درمان بیماری زمینه‌ای تا توان‌بخشی شنوایی متفاوت باشد. انتخاب هرکدام به نتیجه ارزیابی کامل وابسته است. در این مرحله، نسخه‌پیچی بر اساس یک پاسخ غربالگری درست نیست.
سه پرسش مهم هنگام ترخیص
۱. نتیجه غربالگری هر گوش چه بوده و با چه روشی ثبت شده است؟ ۲. آیا به تکرار آزمون یا ارزیابی تشخیصی نیاز داریم و تاریخ آن چه زمانی است؟ ۳. با توجه به نارس بودن و مدت بستری، برنامه پایش شنوایی در ماه‌های بعد چیست؟ پاسخ روشن به همین سه پرسش از گم شدن مسیر پیگیری جلوگیری می‌کند. اگر برگه نتیجه را نمی‌فهمید، از تیم درمان بخواهید معنی «قبول»، «ارجاع» یا «انجام‌نشده» را برای وضعیت فرزندتان توضیح دهد.
آیا تست شنوایی برای نوزاد نارس درد دارد؟
غربالگری‌های معمول OAE و AABR غیرتهاجمی‌اند. نوزاد ممکن است در طول ثبت پاسخ خواب باشد. تیم درمان زمان آزمون را با وضعیت عمومی او هماهنگ می‌کند.
آیا نارس بودن به‌تنهایی یعنی نتیجه تست غیرطبیعی می‌شود؟
خیر. نارس بودن دلیل توجه بیشتر به زمان و برنامه پیگیری است، نه پیش‌بینی نتیجه. تفسیر برگه باید همراه با شرایط پزشکی نوزاد انجام شود.
اگر نتیجه یک گوش طبیعی و گوش دیگر نیازمند پیگیری بود چه کنیم؟
نتیجه هر دو گوش را به شنوایی‌شناس نشان دهید و طبق برنامه مرکز برای ارزیابی بعدی اقدام کنید. طبیعی بودن یک گوش، نیاز به بررسی گوش دیگر را برطرف نمی‌کند.
جمع‌بندی
برای نوزاد نارس، زمان مناسب غربالگری شنوایی معمولا هنگام پایداری پزشکی و پیش از ترخیص است. مهم‌تر از انتخاب یک روز ثابت، ثبت نتیجه هر دو گوش و داشتن برنامه روشن برای مرحله بعد است. اگر غربالگری انجام نشد، پاسخ نامشخص بود یا عامل خطر وجود دارد، پیگیری را با تیم کودک و شنوایی‌شناس هماهنگ کنید. هنگام مراجعه برای ارزیابی بعدی، گزارش‌های قبلی نوزاد را همراه ببرید.
