گوش انسان 3 استخوانچه کوچک در داخل گوش میانی دارد. رشد غیر طبیعی و تدریجی یکی از استخوانچهها مانع لرزش و حرکت طبیعی استخوانچهای میشود که وظیفه دریافت ارتعاشات صوت را دارد. این کم تحرکی منجر به چسبندگی استخوانچهها در داخل گوش شده و در نتیجه کم شنوایی رخ میدهد. گاهی هر دو گوش درگیر این بیماری میشود و اگر به موقع مراقبت و درمان نشود میتواند به مرور باعث ناشنوایی در انسان شود. اصطلاح پزشکی اتواسکلروز (Otosclerosis) ترکیب دو کلمه (oto) به معنای «گوش» و (sclerosis) به معنای «سخت شدگی بافت» میباشد.
بازسازی استخوان مادام العمر در بدن انسان رخ میدهد اما در اتواسکلروز این بازسازی غیر عادی اتفاق میافتد و کم کم رشد غیرطبیعی کرده و عملکرد گوش را مختل میکند. احتمال ابتلا به اتواسکلروز بیشتر در سنین 10 تا 45 است ولی اغلب در بزرگسالان رخ میدهد و علائمش در سنین بالای 30 سال، با شدت بیشتری بروز میکند.
علت بیماری چسبندگی اتواسکلروز
پژوهشگران هنوز علت دقیقی برای بروز این بیماری تعیین نکردهاند. اما عواملی هست که میتواند باعث بروز و ظهور این بیماری در انسان شود. یکی از این عوامل وجود عامل ارثی و ژنتیکی است. با این حال این به معنای ابتلای قطعی به این بیماری نیست. عامل دیگر تغییرات هورمونی در دوران بارداری است که احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش میدهد. همچنین پژوهشگران اعلام کردند که ابتلا به بیماری چسبندگی استخوانچه گوش در بین اقوام قفقازی نسبت به اقوام آمریکایی و آفریقایی بیشتر دیده شده است.
شرایطی نظیر عفونتهای ناشی از سرخک، تومور، عفونت گوش میانی، تجمع مایع در گوش میانی، بیماری منیر نیز شانس ابتلا به بیماری اتواسکلروز را در فرد بیمار بالا میبرند. از سوی دیگر خود بیماری چسبندگی استخوانچه گوش نیز میتواند باز علامت بیماریهای مذکور باشد.
فشار زیاد به گوش و بافت استخوانی اطراف گوش میانی مثلا بر اثر ضربه و یا شکستگیهای بافت استخوانی اطراف گوش داخلی نیز عامل دیگری برای ظهور این بیماری است.
اختلالات ایمنی بدن نیز در بروز این نوع از بیماری کم شنوایی نقش دارند. تعامل میان سه سلول مختلف سیستم ایمنی به نام سیتوکینها و از دست دادن تعادل این سه ماده که برای بازسازی استخوانهای سالم لازم است، میتواند منجر به ایجاد اتواسکلروز شود.
علائم اتواسکلروز
- نشنیدن صداهای آرام، نجوا، زمزمه
- سرگیجه
- مشکلات تعادل
- وزوز گوش یا سر
درمان کم شنوایی ناشی از اتواسکلوز
اولین قدم برای درمان اتواسکلروز تشخیص درست این بیماری است. این مهم به واسطه انجام تست شنوایی سنجی و بررسی حساسیت شنوایی و اندازهگیری وضعیت انتقال صدا در گوش میانی (tympanometry) انجام میپذیرد. گاهی اوقات نیز برای تشخیص اتواسکلروز نیاز به آزمایشات تصویربرداری (مانند سی تی اسکن) است. زیرا اتواسکلروز میتواند با سایر بیماریها علائم مشترک و مشابه ایجاد کند. متخصصان گوش و حلق و بینی معمولا برای کم شنوایی ناشی از اتواسکلروز خفیف، سمعک تجویز میکنند، اما در بیشتر موارد برای حذف بیماری نیاز به سه نوع عمل جراحی است.
کاشت سمعک
این عمل نسبت به عمل جراحی چسبندگی استخوانچه گوش، غیر تهاجمیتر و از خطر و عوارض کمتری برخوردار است. با توجه به پیشرفت تکنولوژی، یکی از انواع سمعک پرطرفدار مبتلایان به چسبندگی استخوانچه گوش، سمعک قابل کاشت در استخوان است که تحت یک عمل جراحی کوچک انجام میشود. این سمعکها هوشمند بوده و قابل تنظیم توسط خود فرد هستند. در این عمل، قسمتی از دستگاه سمعک به استخوان سر متصل میشود. اما اگر شنوایی چنان افت داشته باشد که سمعک هم نتواند کارساز واقع شود، گزینههای درمانی دیگری هم در دسترس است.
کاشت حلزون گوش
در مواردی که عملکرد حلزون گوش (cochlear implant) نیز علاوه بر چسبندگی استخوانچه گوش، در دستگاه شنوایی بیمار از بین رفته باشد، عمل کاشت حلزون گوش مطرح میشود؛ در غیر این صورت این درمان گزینه خوبی برای این نوع بیماری نیست و جایگاهی ندارد.
عمل جراحی استاپدوتومی یا استاپدکتومی (stapedectomy)
در این روش جراح در مجرای گوش و یا بالای گوش برشی ایجاد میکند تا به استخوانچههای گوش میانی دسترسی پیدا کند. سپس استخوان رکابی گوش با لیزر و یا سایر روشها برداشته میشود و پروتزی مصنوعی از جنس فلز یا پلاستیک به جای آن کار گذاشته میشود. درواقع پروتز در گوش میانی وارد میشود تا از استخوانچه رشد کرده، عبور کند تا راه را برای امواج صوتی به گوش داخلی باز کند و شنوایی فرد ترمیم شود. نهایتاً داخل کانال گوش بیمار به کمک پانسمان قابل جذبی به نام ژلفوم زخمبندی میشود.
این درمان مناسب بیمارانی است که گوش داخلی آنها کارکرد طبیعی و قابل قبولی دارد اما کم شنوایی آنها در محدوده 25 تا 30 دسی بل قرار میگیرد. این عمل روی کم شنوایی حسی عصبی اثری ندارد. بعد از این عمل بسته به مراقبتهای بعد از عمل، معمولا 80 تا 90 درصد قدرت شنوایی بیماران برمیگردد و تا سالها خوب و قابل قبول عمل میکند. اما در برخی موارد نادر نیز امکان این هست که عمل جراحی چسبندگی استخوان با شکست روبرو شود. زیرا این جراحی عمل ظریفی است و نیاز به جراحی متبحر دارد. شایان ذکر است مراقبتهای بعد از عمل ضروری است زیرا ممکن است به خاطر جا به جایی پروتزهای استخوانی در گوش میانی مشکل ایجاد شود.
مراقبت بعد از عمل
احتمال موفقیت این عمل با این توصیهها به حدود ۹۰ درصد میرسد:
- اجتناب از خوابیدن روی گوش عمل شده تا چند روز
- مصرف منظم و دقیق آنتی بیوتیکهای تجویز شده بعد از عمل
- دوری از بیماران تنفسی عفونی
- خم نشدن، سنگینی بلند نکردن یا زور نزدن
- عدم ورود آب به گوش (فین کردن و شنا کردن)
- عدم ورود ناگهانی هوا به گوش (مسافرت هوایی، صداهای بلند، تغییرات ناگهانی فشار) به مدت دو هفته.
درمانهای طبی و دارویی
پژوهشهای پزشکی بر روی درمان طبی و دارویی اتواسکلوز، نتایج ضد و نقیضی از خود نشان داده است.
سدیم فلوراید به عنوان یک مکمل غذایی برای درمان اتواسکلوز میتواند اثرگذار باشد. در برخی موارد متخصصان برای درمان چسبندگی استخوانچه گوش، روزی دو قرص سدیم فلوراید، همراه با 400 واحد ویتامین دی تجویز میکنند. اما به نظر میرسد داروهای ویژه درمان پوکی استخوان که برخی پزشکان برای تسکین و درمان استواسکلوز تجویز میکنند، جایگاه مستحکمی در درمان چسبندگی استخوانچه گوش نداشته باشند. حتی بعضی پژوهشها نتایج منفی برای تاثیر این داروها مانند ریزدرونیت گزارش کردهاند.
